TÀU THỦY ĐẦU TIÊN DO VIỆT NAM CHẾ TẠO KHI NÀO?

Dưới triều Nguyễn, việc đóng tàu thuyền phát triển mạnh ở Kinh đô Huế. Hơn thế, vua Minh Mệnh không chỉ chú trọng gia tăng số lượng, mà còn gia tăng chủng loại tàu thuyền và triển khai đóng thuyền theo kỹ thuật phương Tây. Chiếc tàu máy hơi nước (tàu thủy) đầu tiên ở Việt Nam đã được chế tạo thời vua Minh Mệnh.

- Nguyễn Hường -

Ảnh: Bản tấu của Bộ Công, ngày mồng 2 tháng 4 nhuận năm Minh Mệnh thứ 19 (1838) về việc phái người chế tạo thuyền máy chạy bằng hơi nước.

Nguồn: TTLTQGI.

Ngày 22 tháng 4 nhuận năm Minh Mạng thứ 19 (1838)

BỘ CÔNG

---

Tâu về việc ngày hôm qua phụng nhận Sắc chỉ:

"Xét thấy về quy thức thuyền hỏa dược (thuyền máy hơi nước/thuyền đốt than), trước tiên cho đóng mô hình thử nghiệm. Dự kiến đóng 1 chiếc có chiều rộng theo đúng quy thức cũ, chiều dài tăng thêm 4 - 5 thước; phần mũi trước và phần lái sau tùy nghi mở rộng thêm; chỗ đặt bộ máy cơ khí thì làm đúng theo quy thức cũ. Chỗ đặt lò lửa phải lót bằng tấm sắt, và chuyển dời khung máy nguyên bản sang. Sau khi hoàn thành chiếc này, lập tức tiến hành đóng tiếp một chiếc nữa, kích thước tăng thêm cả chiều dài và chiều rộng mỗi chiều 2 thước, chiếu theo mẫu của Hoàng Văn Lịch mà làm bộ máy cơ khí, dùng vật liệu đồng hay thép tùy theo thực tế. Nếu làm ra tinh xảo, người chuyên trách việc này sẽ được thưởng 100 lạng bạc..." Phụng kính tuân theo.

Bộ chúng con tuân hành ngay, trước mắt cho đóng thử nghiệm 1 chiếc:

• Chiều rộng: Theo quy cách cũ là 3 thước.
• Chiều dài: Nguyên bản dài 1 trượng 8 thước 4 tấc, nay xin tăng thêm 4 thước 6 tấc, tổng cộng chiều dài vỏ thuyền là 2 trượng 3 thước.
• Độ sâu: Nguyên bản sâu 1 thước 9 tấc, nay xin tăng thêm ván mạn thuyền, tổng độ sâu là 2 thước 1 tấc 2 phân.
• Khoảng cách chi tiết:
  • Nguyên bản: Từ mũi trước đến trục máy là 1 thước 8 tấc; từ trục máy đến lò lửa là 5 thước; từ lò lửa đến cột thuyền là 5 thước 3 tấc.
  • Nay tăng chiều dài nên xin ấn định: Từ mũi thuyền đến trục máy là 2 thước 5 tấc; từ trục máy đến lò lửa giữ nguyên 5 thước; từ lò lửa đến cột thuyền xin định là 7 thước 5 tấc.
• Vật liệu: Thân thuyền cần sự đàn hồi nên xin dùng gỗ thông, các chi tiết trục khớp/kết cấu xin dùng gỗ thuận thớ để gia công.

Việc giám sát đóng thuyền do các quan viên Thủy sư cùng đại thần phái xuống chỉ đạo. Sau khi đóng xong mô hình thử nghiệm sẽ tiến hành chạy thử và trình lên hoàng đế ngự lãm, chờ chỉ dụ tiếp theo.

Cẩn tâu.